Google

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world’s books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to {he past, representing a wealth of history, culture and knowledge that’s often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book’s long journey from the publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the

public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

‘We also ask that you:

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individual personal, non-commercial purposes.

and we request that you use these files for

+ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google’s system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

+ Maintain attribution The Google “watermark” you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can’t offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book’s appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google’s mission is to organize the world’s information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world’s books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web alkttp: /7sooks. google. com/]

Google

Über dieses Buch

Dies ist ein digitales Exemplar eines Buches, das seit Generationen in den Regalen der Bibliotheken aufbewahrt wurde, bevor es von Google im Rahmen eines Projekts, mit dem die Bücher dieser Welt online verfügbar gemacht werden sollen, sorgfältig gescannt wurde.

Das Buch hat das Urheberrecht überdauert und kann nun öffentlich zugänglich gemacht werden. Ein öffentlich zugängliches Buch ist ein Buch, das niemals Urheberrechten unterlag oder bei dem die Schutzfrist des Urheberrechts abgelaufen ist. Ob ein Buch öffentlich zugänglich ist, kann von Land zu Land unterschiedlich sein. Öffentlich zugängliche Bücher sind unser Tor zur Vergangenheit und stellen ein geschichtliches, kulturelles und wissenschaftliches Vermögen dar, das häufig nur schwierig zu entdecken ist.

Gebrauchsspuren, Anmerkungen und andere Randbemerkungen, die im Originalband enthalten sind, finden sich auch in dieser Datei eine Erin- nerung an die lange Reise, die das Buch vom Verleger zu einer Bibliothek und weiter zu Ihnen hinter sich gebracht hat.

Nutzungsrichtlinien

Google ist stolz, mit Bibliotheken in partnerschaftlicher Zusammenarbeit öffentlich zugängliches Material zu digitalisieren und einer breiten Masse zugänglich zu machen. Öffentlich zugängliche Bücher gehören der Öffentlichkeit, und wir sind nur ihre Hüter. Nichtsdestotrotz ist diese Arbeit kostspielig. Um diese Ressource weiterhin zur Verfügung stellen zu können, haben wir Schritte unternommen, um den Missbrauch durch kommerzielle Parteien zu verhindern. Dazu gehören technische Einschränkungen für automatisierte Abfragen.

Wir bitten Sie um Einhaltung folgender Richtlinien:

+ Nutzung der Dateien zu nichtkommerziellen Zwecken Wir haben Google Buchsuche für Endanwender konzipiert und möchten, dass Sie diese Dateien nur für persönliche, nichtkommerzielle Zwecke verwenden.

+ Keine automatisierten Abfragen Senden Sie keine automatisierten Abfragen irgendwelcher Art an das Google-System. Wenn Sie Recherchen über maschinelle Übersetzung, optische Zeichenerkennung oder andere Bereiche durchführen, in denen der Zugang zu Text in großen Mengen nützlich ist, wenden Sie sich bitte an uns. Wir fördern die Nutzung des öffentlich zugänglichen Materials für diese Zwecke und können Ihnen unter Umständen helfen.

+ Beibehaltung von Google-Markenelementen Das "Wasserzeichen" von Google, das Sie in jeder Datei finden, ist wichtig zur Information über dieses Projekt und hilft den Anwendern weiteres Material über Google Buchsuche zu finden. Bitte entfernen Sie das Wasserzeichen nicht.

+ Bewegen Sie sich innerhalb der Legalität Unabhängig von Ihrem Verwendungszweck müssen Sie sich Ihrer Verantwortung bewusst sein, sicherzustellen, dass Ihre Nutzung legal ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass ein Buch, das nach unserem Dafürhalten für Nutzer in den USA öffentlich zugänglich ist, auch für Nutzer in anderen Ländern öffentlich zugänglich ist. Ob ein Buch noch dem Urheberrecht unterliegt, ist von Land zu Land verschieden. Wir können keine Beratung leisten, ob eine bestimmte Nutzung eines bestimmten Buches gesetzlich zulässig ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass das Erscheinen eines Buchs in Google Buchsuche bedeutet, dass es in jeder Form und überall auf der Welt verwendet werden kann. Eine Urheberrechtsverletzung kann schwerwiegende Folgen haben.

Über Google Buchsuche

Das Ziel von Google besteht darin, die weltweiten Informationen zu organisieren und allgemein nutzbar und zugänglich zu machen. Google Buchsuche hilft Lesern dabei, die Bücher dieser Welt zu entdecken, und unterstützt Autoren und Verleger dabei, neue Zielgruppen zu erreichen. Den gesamten Buchtext können Sie im Internet unter|'http: //books .google.comldurchsuchen.

IE

Juer & TLR-

PN Tue one

IN CAMBRIDGE.

The Gift of COL. BENJAMIN LORIN.G.

| | L

een Schnnl |

v

.

TU u rn. _

COMMENTARIUS

NOVUM TESTAMENTUM.

EDENDUM CURAVIT

CAR. GODOFR. GUIL. THEILE,

THBOL; DOCT. ET IN ACAD. LIPS, PROF. E. O0, AD AEDEM PAUL. CONCIONATOR MATUT.

VOLUMEN XVII. COMPLECTENS EPISTOLAM JACOBI.

LIPSIAE IMPENSIS LIBRARIAB BAUMGAERTNERIAE.

1833.

COMMENTARIUS

IN

EPISTOLAM JACOBI.

CONSCRIPSIT

Karl Gechhricd: Wirfalıs: \ CAR. GODOFR. GUIL. THEILE,

THBOL. DOCT. ET IN ACAD. LIPS. PROF. RB. 0. AD AEDEM PAUL. CONCIONATOR MATUT,

LIPSIAE IMPENSIS LIBRARIAB BAUMG@AERTNERIAR..

1833.

[2

. LECTORI BENEVOLO 8

Contigit tandem viris: doctis rerumque exegeticarum amantibüs si-. stere, quam auspieando Conmmentario, nostro delectäm promisimus, Epistolam Jacobi, ScuuLTHessıo eam visam *a qua studiesi sacros libros legendi et interpretändi rectissime initium capiant‘, recentis- sime antiquissimam NTi scriptionem pronunciatam. Eam vero, quan- quam in adornandä interpretatione legum in praemissä notilid scri- ptarum nunquam non faimus memores, et excusatione et commei- datione egere, sentimus ipsi.

Quod enim prae reliquis sectandum visum est, succinctd enar- ratione drevi in conspectu singula .ponere: id partim argumenti flu-

ctuatio, gravitas,. diffieultas, partim interpretum larga manus, operosa

sedulitas, intentissima subtilitas, in discrimen vocavit eo myagis, quo minus animus consiliique 'ratlo pateretur, plurimorum,,' quae singt- latim in difficilioribus locis’ disputata sunt, seu prorsus ignarog incertosque dimittere lectores ‚silendo, seu non admodum certiores reddere ad decem pluresque Jibros ablegando. E quo discrimine

» quanquam non ubique contigit emergere - id quod, juvante Deo,

magis in dies succedet -: tamren ne tum quidem operam nobis -per- didisse videmur, singula commode distribuendo, varias sententias ad sua genera revocatas etiam externe distinguendo, primaria mo- menta netande, varios quoa lingua ferret explicatüs praemittendo. Ita vero versati sumus, ut ipsissimis auctorum verbis, iisque diserte notatis, quam maxime uferemur, itemque integra transferremüs quae partim vix aptius- dici posse, partim in alterutram partem insignia esse, partim sermone vernacnlo intelligentiam juvare viderentur; ut singulis sectionum quasi particulis paraphrases praemitteremus ita typis exscriptas, ut vocabula graecis respondentia singulari compa- reant formd cäque in iis quae momentum "facerent diductd; ut minoribus typis reddi curaremus, in sententiarum recensu, quae haud probari posse viderentur, in reliquis, quae minoris momehti essent; ut denique haud pauca exhiberemus quae, ad primum intellectum nihil parumve facientia, iferatae interiorigue tractationi ac medita- tioni destinata singulatim verbi divins ministros suä utilitate haud destituent.

Ceterum intra hujus anni spatium sequetur enarratio Epistolae ad Philipp. a socio procurata, itemque prelo subjicientur synoptica Evangelia nostris commentariis instructa.

Subjungimus compendiorum, quae haud spoute intelligantur usuve recepta sint, indicem hunc:

adv. . . adversus. nn... mem

Asstı .. Aususti. intprt. ctt. . . interpret. ctt.

A6STIN. ... AUGUSTINUS. - Kne. .. Knappe.

ap. ... apnd; apostol. ctt. Lacum. .. Lıcamunn.

Ap. App. . . Apostolus ctt. Ir. Irr. ... legitur, leguntur.

aniy.... una Asyouevor. Lre. .. Luruse.

Bp. . . ‚Bena. Mırre. Mr. .. Mırtaası. - Bene. . . BENGEBL. Mic#. .. Micuaguis.

Buc. . . BaumsaRTEn. Ms». .. Morous.

Bz. .. Beza. nim. .. nimirum.

Corn. a Lar. .. Cornetivs a Lırıpe. Nöss. . . Nössenrt.

Orz. . . CAaRPzov. np. - . nempe.

dr. drr. .. dicitar, dicuntur. Ozc. .. OBGumBn.

ep. Ep. . . Epistola ctt. pr. . . propr.

Er. .. Erasmus. Pr. .. Porr.

Escum. .. Erase. ScHuiD. °' Rırnm. .. Rıupner.

BScnn. .. ErAsM. SCHMID. 5 .. 8ivejs. .. sein ctt.

Est. .. Estıus. ScH. . . SCHULTHESS.

Evs... . Kusksıus. SCHNK. . . SCHNECKENBURGER.

ey. evgl. . . evangelicus ctt. ScHT. . . SCHOTT.

Ev. Eıgl. .. Evangelium ctt. sim. . . simil. ctt.

GB8. .‘. GBBSER. SML. . . SEMLBER.

GRASH. ... GRASHOF. i SD8. . , BENSUS.

GRIESsB. . . GEBIBSBACH. Srz. .. StoLz.

Gr. .. GRoTIUS. Tu. AQ. .. Tuom. Aquvımas. ,

h.m. .. hoc modo; h. r. hac ratione; Tuptr .. TuEoDoRreEr.

h. sns. hoc sensu. Turn. .. THRoPHYLacT. Hdi. ... Herodian. vbum ctt. .. verbum ctt. Hdt. ... Herodot. . veblum ctt. ... vocabulum ctt. ' Hesıs. .. Heısen. vd. . . vide,

Hess. .. Hesvon. Wr. .. Woır, Hes. .. HasensacH. Wrst. . . WETSTEN. Hr. .. Horriıneze. ZicH. .. ZACHARIAE.

Jıasp. .. Jaspıs. , Zwer.'. . Zwineut.

0 NOTITIA | NOVI COMMENTARII

NOVUM TESTAMENTUM.

Eixegeticae disciplinae nostris temporibus felicior facies contigit haec, ut verius rectiusque et asslimetur et factitetur. In veram quippe libertatem, quae minime licentia, imo interna est necessitas, aeque & theologiae dogmaticae vinculis atque ex arbitriis et philologiae, * quae dici consuevit, sacrae, et philosophiae, qualis deinceps com- paruit invaluitque, profanae vindicata est explicatio sacra. Rerum enim ' dogmaticarum e circumvallato externd inspirationis et librorum sym- bolicorum auctoritate scriptionum sacrarum usw oriundam frigidam ri- gidamque severitatem, quam vix valuerunt saeculo octavo decimo in- eunte pia Spenent studia et philosophiae mathematicae lumina emol- _lire, in communi rerum theologicarum innovatione studiis potissimum hermeneutieis exegeticisque Ernestu, histerieis SemLerı effectä, phi- losophorum ‚„ philologorum, historicorum iuncta opera ‚ita temperavit,

mitigavit, fregit, ut ne machinandi quidem intentio admodum sedula a recentioribus nonnullis timidius primum, ‚post audacius ostensa ad pri- stinam opinionem, nedum auctoritatem revocare eam potuerit. Reman- serat vero principale munimentum, quod a dogmaticprum severitate in vitam vocatum atque propugnaculi loco non tam constitutum quam usurpatum, arma oppugnatoribus etiam contra defensores suppeditando utrosque fefellit, pAilologia sacra. enim quemadmodum placita sua in animos evangelii sensu et antiquitatis linguarumque intelligen- tiä imbutos insinuaturis opus fuit ad deliniendum sopiendumque; ita liberaliore dogmaticae potius eruditionis quam necessitatis specie ad- versarii, quominus arbitrariant eius sive ambiguitatem sive adeo vani- - tateın agnoscerent vitarentque, in tantum sunt impediti, ut ne philo-

logiae quidem profanae incrementis securitate sua sint excussi nisi sero admodum atque aegre. Minoris in universum durationis at longe per-

niciosior fuit fingendi philosophandique licentia, quae pristinae servi- tuti exuberantissime succrescens, scriptionum sacrarum quemadmodum sanctissimos recessus ita etiam explicationem incessit, inquinavit, pes-' sum dedit. Verum istam quoque, opinamur ac ‚confidimus, his nostris temporibus satis iaeere fractam omniumque, qui evangelii vel tantillum senserunt sapueruntque, et theologorum et christianorum unanimi sen- tentia proscriptam, quamtumvis ad coelum principesque tlamitetur a recentioribus evangelici iactatoribus, evangelii offectoribus.

Notitia Comment, in N, T. 1

=

INTERPRETATION TS NOTITIA COMMENTARU | 2

In fortunatiore hac rerum nostrarum aestimatione nondum tamen satis stabilifa atque usurpata est explicationis sacrae factitatio. Vix enim singulis SSae sive disputationibus et historüs sive libris nova lux

ambigua modo ae vibrans, modo clarior pleniorque affulsit. Et quem-

admodum dudum desiderata est, quae totum Novum Testamentum com- plexa vel paululum satisfaeeret lectori largiore supellectile destituto, plena ac concisa explicatio: ita nostri singulatim temporis ingenium

et necessitas eam haud sinit amplius abesse, quo tardem re ipsa in-

telligatur operae recentius locatae vera ratio, verus usus et ambitus. Is enim profecto est, ecclesiae evangelicae publicum verumque funda- mentum, SSam, cum humanitatis ipsius fonte ac praesidio, ratione humana, non solum non pugnare re vera, sed in usu etiam SSae fa- ciendo nihil prius, nihil antiquius esse debere cordato cuique et ho- , mini et theologo, quam omnia rationi quam convenientissime moderari. Id ubi neglexeris negaverisve, fieri poterit sive nullus omnino, sive is tantum usus, qui humanae affectuum sensuumgque perversitati inserviat, humanam salutem pessum det; quodsi vero quemadmodum in vita, ita etiam in pietate regenda divino rationis dono verecunde ac diligenter uti placuerit, sponte concident et ratiocinationis impia iactantia, et phan- tasiae sensuumque effuse luxuriens lascivia.

Quae quum ita sint, satis nos exeusatos speramus, novum aggressi in kbros Novi Testamenti commentarium, qui temporis et fortunas et necessitates in usum respectumque diligenter ac religiose vocaret. Hoc vero et operis et officii ratio flagitare videtur, singulas eius rationes uberius cum viris doctis communieare explorandas iudicandasque, ita quidem ut de interpretationis qualitate, ambitu, sermone, de operis ad alia similis eonsilii ratione, de laboris denique dispositione dein- ceps dicatur. Ac primum quidem

INTERPRETATIONIS QUALITAS

erit haec, ut sincera quam maxime sit erplicatio quae in efferendo unice sensu operam suam ponens, ab omnibus inferendi transferendi- que formis et artificiis sese abstineat, et quum seriptionum sacrarım sit, non transmittat quidem negligatve, verum ab explicatione accurate distinguat applicationem.

- , Vera autem explicatio tota est, si ipsa natura iudicatur, historica, si vero in censum vocantur, quibus utitur, praesidia ac viae, item hi- storiea, at nonnisi ex altera, quae grammaticae demum accedit, parte. Quum enim quivis scriptor verbis suis cogitata ac sensa si non alis, . certe sibi expressisse censendus sit, haec autem cogitata ac senda scriptione expressa effieiant sensum, qui explicatori propositus est in- dagandus inveniendusque: hunc ipsum sensum apparet esse rem e ge- nere historico, aliquando gestam, ideoque viä historieä secundum scru- tatianis historicae principie, leges ac praesidia eruendam atque illu- strandam. Huius autem rei gestae, quid scilicet verbis propositis dietum i. e. externo modo expressum aliisque significatum sit, duplex potissimum patet via intelligendae. Ante omnia,. quae sententiarum comparent involucra et quasi corpora,‘scrutanda sunt verba et singula ac simplicia, et iuncta ac deelinata. Quam quidem scrutationem partim usus dicendi, partim grammatices, ‘quae logicae sunt, leges regunt. Absolvitur autem hac summa interpretationis lege, nullam ullo

3 IN NOVUM TESTAMENTUMN. > QUALITAS.

modo admittendam esse verborum enarrationem, quae üsui linguae. grammaticesve repuagnet: utrumque enim, quum lector non possit non tenere, teneat quoque scriptor necesse est.

At sermö humanus quum et omnino imbecillior sit, quam qui ani- mi ubertatem internam externis suis formis concipiat plene exhaustam, et impeditior adhuc animi humani institutione hac, ut quamguam non- nisi singulis sentiendi momentis ac sensibus sensum suum internum queat intelligere et conscire, hi tamen sensus ita invicem suboriantur seque invadant, exeitent, varie invertant, ut neque in sensu ipso un- quam- sint aperte satis singuli distincti, neque externis formis possint

. distinete prorsus et finite concipi atque exprimi: haec inde oritur dictio-

nis ambiguitas, quae vocabula eorumque declinatas et coniunctiones in varias partes sententiasque patitur trahi. Est igitur, quod datam optio- nem rite moderetur, altero opus praesidio, intelligentiä rerum histori- carum et scriptoris et eorum quibus exposuit, ita usurpandä, ut nul- iam admittas verborum enarrationem, quae apertis-ratio- nibus historicis repugnet, plurium autem, quae haberi :queant,

eligas istis convenientissimam. In quo praesidii historici usu quem-

admodum omnino et difficultate sua eminet et singulare momentum facit hoc, ut utrorumque et ingenia et cultum bene scias teneasque, ita singulatim in scriptionum sacrarum explicatione id primum est at- que antiquissimum. Quum enim sacrae etiam scriptiones ab homini- bus sermone hominum hominibus sint propositae, a grammatica quidem et historica ‘via nec attinet nec licet recedere; verum ipsa haec via historica, quod cum divino argumento fere eoniuncta est divina origo, haud parum est impedita, quum sacrum animi divinitus afflati impetum difficile sit et ipsum et singulas eius explicationes et modos iudicio exhaurire atque a finitimis corporis plerumque impetibus dignoscere, uno verbo, recte et ex aequo aestimare.

Quae si ad Nom Testamenti esplicationem singulatim applican- tur, historice quidem ad illas pietatis afflatusque divini leges dili- genter et simpliciter aestimanda aelas apostolica ipsa scriptionumque apostolicrum argumentum et necessitudo, grammatice vero praeter communem linguarum convenientiam ac legem accurate distinguendum. sequendumque et sermonis graeci, popularis singulatim et serioris, et dialectorum semiticarum ingenium. M ‚_. bLinguarum analogia a legibus proficiscitur communibus sen- tiendi, cogitandi, ‚loquendi. Quae leges quum a loquente ac scribente quovis, utpote qui intelligi velle' debeat, sint servandae, quumque a ne- gligentioribus quoque serventur vel insciis: praesidium sunt non minus tutum ac firmum, quam necessarium. Id vero praecipit illa animi Ku- mani analegia, primum: omnium linguae formarum, vocum deque ac declinatuum, suos esse fines et ambitus magis minusve pro rei natura sermonisve usu firtitos invicemque distinctos ideoque modo amplius la- tinsque patentes, modo angustiores atque adstrietiores. Haram quidem regionum (ut nominum, verborum, particularum; praeverbiorum, casuum,

‚generum, numerorum, temporum, m modorum) nulla committenda aequa-

tio veraque permufatio, imo sinigulae aceurate explorandae diligentergue

et limites et confinia constituenda: at duo bene attendenda. Pri-

mum enim regionum grammaticarım, quum in aliis vero multis con-

gruant, cohaereant, quid 'quod coeant, liberior usurpandi facultas est

haec, ut salvo primario consilio sententiam tuam varie queäs et cogite-: 1*

INTERPRETATIONTIS NOTITIA COMMENTARI | 4%

tione et dictione ‚conformare. Deinde vero humanae dietionis haec est imbecillitas, ut praeterquam quod sensuum plenus intimusque am- bitus' nequeat aperte prorsus ac finite verbis exprimi, formae etiam notionum relationumque haud raro a dieturo non negligenter solum arripiantur sed vel invite usurpentur amplieres auctioresque notis ac dererticulis, quam quas et ipnse cogitans exhauserit et exhaustas velit - ab accipiente. Ibi quum ipse nonnisi unam alteramve notionis partem relationemve attendit ideoque ab aliis etiam voluit attendi: cavenda est, quae' suam plerumque rerum aestimationem suasque opiniones aliis ob- trudit, extendendi’non minus quam restringendi licentia, circumspi- cienda vero et tenenda norma, quam rei sive universa natura sive sin-

gularis conditio praebet. \

Ina universum disputata ut ipso uau illustrentur, selecta subiungere placet exempla. Pertinet huc, quo Jesus (Lc. 16, 15) Pharisaeos virtute superbientes castigat: 6 Heös yırwaza rag zuodlas vuov* dt To Ev dvdpwmoıs Vyn- köv Bdelvyua Evwnıov Tov Jeou! Übique enim, quae hominibus sublimia, . Deo esse exosa, quum nequeat concedere nisi qui veram humanitatem exuerit: Testringatur necesse est sententia. Ibi universa rei natura hanc praeberet expli- eationem: ‚fieri potest et saepe fit, ut quod externa specie vıunlov, intimam rei rationem penetranti Deo sit Ad&Auyue [quod voc. pro AdeAvxıg haberi, tralati- tium est (vd intptes) at fictum; abominanda Deo sunt abuminata]. Quodsi vero, quemadmodum coniecerunt SCHLEIERMACHERUS alii, hominibus haec dictä sunt non ita pridem Antipae divortium et incestum matrimonium oblique certe as- gentatig, fortasse in ea ipsa regione, in qua regii facinoris aperta et ingenua ca- stigatio recens adhuc supplicium Baptistae attulerat: adstrietiorrem verborum sen- tentiam habebis hanc: qui sublimis suspiciendusque vobis videbatur Herodes, Deo est exosus. Repudiata autem hac coniectura, Plıarisaeos dici ratus, si genus neu- trum pro virili positum pronunciares, sine causa nec recte satis formam restringe- res, quum non tam hominem certae indolis quam indolem potius hominis orationis etiam consilium flagitet. Idem accidit iis, qui Io. 11, 22 Marthae mortem Lazari non potuisse ab absente Iesu prohiberi dolentis verba: &Al& xl vur olde, drı 60« üv alınon töv Feov, dwosı 001 a resuscitationis fratris cogitatione de- torserunt sive (ut Morus, RossnmuiILLerus ct) in simplicem consolationem: accipies quibus animos nostros tranquilles, sive (ut PıuLus) in professionem hanc: tamen non dubito te esse Messiam; emendati, quum res dogmatica ageretur, du- dum, etiam aKvınoruLio et Scholiorum RosenMmuILLErt editore recentissimo. Non tamen minus, in quam uterque consensit, aliena est verborum Io. 13, 3 haec fini- tio, zavra, quae sibi in manus tradita noverit Jesus morti propinquus, cogitari debere navras, Iudaeos et gentiles, per doctrinam nempe divinitus acceptos; de quo sensu, quum ex loco parallelo asscri tentatus sit, infra uberius.

Quae vero huius latius dicendi usus ratio sit, videtur optime intelligi ex lo- cis, qualia Io. 1, 11 12 05 Zdıos avröv ou nag£iußov: 500ı.d} Elaßorv- ti (cui finitima sunt 3, 32 33 8, 15 16 et Mt. 13, 12 ösus oÜx £&yeı, war 6 &ycı GoImosını A’ avroü), lac. 2, 10 östıs 6A0v ToV vouov ınonaeı, nıal- oc di &v Evi TA [ubi vel propter sq. y£Eyove zavıwv Evoxyos noli cum ScuuLtuzssıo &r) et mavıwv genere masc. accipere] et Io. 12, 44 6 mıorevVwv- eis Zub, od mıorevei eis Zuf, All eis Tov neuyarın ue coll. 7, 16 7 du dıdayn oUx Eorıy am ri Too neuypervros ue all. [quibus in formulis (vd Wınerı Grammat. N. T. ], p. 176 sqq. ed. 2) quamquam aperta est adstrictior oratio, tamen verborum o0x...«a4Au finitio non tam... quam, non solum... sed, et si semper teneretur, 'vix integra ubique foret verborum sententia argumentatio- nisque vis, et si ubique recusaretur, vix salva semper sermonis apostolici simplici- tas; inest nimirum adstrictior dicendi rafio non tam in hisce copulis quam in ipsa universa verborum conformatione]. Ad horum locorum legem haud difficiliter ex- pedies v. c. lo. 7, 19 9, 33 11, 49 2, 24 3, 26 27 Mt. 5, 39 11, 27 ct.; nec fluctuabis admodum in Paulino illo 1-Cor. 6, 12 zavra wor Z£eorı, inque Iesu effato Io. 10,8 zzavres do0ı AFov oo Zuov, rAenıeı &loı za) Anozal, quae verba non licet quidem ita torquere et pervertere, ut in nA$ov propry ausus notionem quaeras (cf 10) praeverbiumve 7206 sive pro vg, nomine, loco meo, dictum sive praeter valere opineris: at vis praesentis eloı ita ad aoristos n.3ov et Nxovoav referenda cum Benseuıo all. ut de tempore praeterito proximo deque doctoribus ductoribusque lesu aequalibus cogites, quos vel omnes, Iesu potissimum eiusque

> IN .NOVUM TESTAMENTUN. * QOALITAS.

disciplinae comparatos, vel plerosque ceste Dominus translate dixerit fures et la- trones. Ceterum in eadem Jesu disputatione Io. 10, 2 5 12 13 luculentnmi est exemplum,.quomodo quae plerumque fiant nostri soleant eloqui et usurpare.

_, Ac haec. quidem de altero momento; quad vero vindicatam supra liberiorem regiones grammaticas usurpandi facultatem attinet, exempla habeto haec. lo. 1, 15 Baptistae testimonium odzog 6v Eirrov (erat quem dicebam) poterat etiam praesenti tempori attemperari , quemadmodum factum est v. 30 ouros Eorıy OV sive zregl OU sizov (est quem dicebam), salvo testis consilio sententiäque vix mutata; si enim, quem dicebam, quis est, erat etiam. Quamquam igitur in 719 non quaerenda sin- gularis vis, ac si nunc quidem non sit amplius alienum tamen fictum perfugium : „.n9 pro fort, ut saepius. 0 eirtov pro nepl &irtoy coll. v.30. infra v. 45 07 Eyrombe Muans pro negl ov. Eurip. Ion. 779 röv naid’ ov Eintas. v. Elsnerus - ad Inc. 20, 37.“ [Kurmworr.; en falsis quibusque lubenter carueris admistum fu- cum eruditum !) sive (quale comparet apud RosenmuILL.): , nv pro £orl ex hebr. linguae usw“ [ubi tamen paulo post de altero Av: „tum nv positum esset pro £orl, quod est durum‘‘)! Similiter, quod verba attinet testimonium inducentia: Ioayvns uogprvgei xal xExgaye, mequit quidem cum Rosenmustr. diei: „uag- TUVEEL praesens loco praeteriti, ut saepe“ et cum Kuinort. addi: „unde et tum legitur x€xoaye, quod Hesychius explicuit: og“ ct. quod enim armani, ‚id: momento factum ideoque praeteritum, quod autem testatus. est, id durat .at narrator sensu non mutato scribere potuisset et £uegrugnoe xar Exgafe et HEUAQ- TUONrE xal xExgaye et (quamquam non sine aliqua negligentia) uegrugei xal xoaLeı. Ex alio paululum genere verum eiusdenmı naturae est scriptoribus sacris utriusque Testamenti "trita praecipiendi formula: ov gYorevoas, Hann ND simil. ubi quidem diserta negatio: non facies! obliqua eaque gravior est inter- dictio: ne facias , quemudmodum , opinor, haud facies! verum eam hac potissi- mum cum vi deliberato semper consilio locatam censere, contortum esset atque alienum, Ipsam vero de admittenda singularam linguae formarum permutatione sen-

tentiam In quantam necessarinm sit severitate flecti nescia impugnare atque exter- minare, non cupiet demum discere, qui illa lege effectam interpretandi et licentiam et fluctuationem vel paululum senserit. In quantum autem dogmaticis quoque ope- rae pretium faciant isti exterminatores, prae reliquis- docebunt loca Io. 5, 21-—29 et 8, 44 coll. 1 lo. 3, 8 ubi de Christo suscitatore deque diaholo regni divin? ad- versario, concessa iste permutatione, sive opinionum iudaicarum mera commenta, sive christianarum allegoriarum umbras ac nebulas habebis.

Quae linguarum formae et regiones pessime quidem et pernicio- sissime erraret qui quales sint debeantque usurpari, philosophando anticipandum fingendumque sibi sumeret. Debent haec non ex animo. utpote se in varias admodum formas et partes explicante, sed ex ipsa, quae obstinet ideoque stabilier expressiorque est, laquendi secri- bendique experientiä tamquam e fonte suo peti. At non licet tamen in usu aliquo indagato acceptove unquam acquiescere, sed hoc animi humani analogia praecipit alterum: omnium, quae in linguis com- pareant verbis expressa, appellandas erplicandasque esse causas ac rationes et logicas-ac psychologicas et historicas. Unde, quamquam non placet, ubieunque vel paululum offenderis, ad enallagen aliquam dicendive negligentiam aufugere, non conducit tamen stabiles condi "servarive figuras et appellationes ‚„ in quas certa dicendi genera pro- positionymque formas cogaris cogere. Est enim haec explicationis - demonstrationisque externa tantummodo species. Ad interiora est descendendum indeque intelligendum, ellipses v. c. et pleonasmos“ ubertatem potius esse modo ‘cogitandi modo dicendi, profectam ex animi celeritate nunc praegnantis nunc ambigui ac negligentis, hebrais- mos vero et quae finitima sunt, documenta et effeetus singularis, quod unius alteriusve linguae sit, ingenii.

Sermonis humani duplex appellanda est celeritas ac festinatio, altera dictio-

‚nis, altera cogitationis. Dietio ubi praevenit cogitationem , subest plerunfque eogitationis ambiguitas, quae "verborum gignit sive (haud sensa a Toquen e) obscu-

ui

IRTERPRETATIONIS * NOTITIA COMMENTARI 6

ritatem, sive (sensa et emendari tentata) abundantiam. Huius abundantiae docu- menta quum sint pleonasmi, intelligitur, cur in populari potissimum sermone, qui quemadmodum usu ita etiam origine hominum ’est cogitationis ratiocinationisque mints exercitatae, inveniantur, exercitatioribus (nisi forte reliquiae sunt illius ser- monis negligenter traductae) docendo solum aliisque persuadendo inserviant, tri- tissimi sint aetate provectis. Exempla sunt lo. 2, 24 25 (Jesus non credidit se omnibus ipsius nomen professis dı« TO auröy yırwazaır navras xal drı oV xoelar size fva vis ungrvonon nel tod dydounov’ avıös yao Lylvwaxe ıl nv &v 10 Ev3owryp) et (impeditae simul orationis) 4, 44 45 '6, 22—24 11,12 13,1—3. Item sine emphasi habet lo. 1, 20 quod Baptista @uoAoynge zul 00x NEYNOaTo xl @MOAOYNOE , neque est cum Rosenm. Scholiis ita premendum: „,sine ! haesitatione, palam, libere‘“ [inest, quod huius generis voluit scriptor, in wuoAo- ynoe] dixit „dis terve, magna constantia atque asseveratione‘‘, imo conferenda 2 Reg. 18, 36 (m37 27 857 aan) et les. 38, 1. Contra est in iis locis, ubi sive vis erat addenda sententiae, sive occurrendum declinationi a lectore facile committendae, ut (ubi totum notionis ambitum plene ac perspicue attinebat infor- mari) Io. 1, 3 wuvıa di’ avrov EyEvero zul ywols alrov Eyevero oudE Ey 6 y£yovsv [ubi tamen ne opineris verba oUdt &v & y£yove diserte Deum exclu- dere quippe haud creatum, neque quaeras principalem vim in faciendo idque ita cum Cırıxro apud Grass. Philol. S. p- 646 ed. DırH. torqueas, ut ipse quoque, non fuerit nisi per se factus itaque increatus], 1 lo. 1, 5 0 eos yws Eorı xal ororle &v nur oux Zorıy obdeula et Mt. 5, 18 Ems äv nageld9N 6 ovpavög zal n-y7, lora Ev 7 ula xegale od un naodlIN ano Tov vouov, Ewg &v zayıa yeyyıcı [ubi alterum &ws TA meram repetitionem prioris cum FRITZsCHIo all. dicere vetat loci et logica ac rhetorica et historica ratio]. j Cogitatio contra ubi dictionem praevenit, ubertas est sensuum cogitatio- numque, quae quominus in ubertatem quoque verborum exeat, impedit festinatio sentiendo cogitandoque se explicantis animi. Ea continentiae singula deinceps enarranti impar-, postrema prima profundere gestiens, ut quam plurima eloquare quam paucissimis, urget. Ita fit, ut omnibus, quorum diserta expressio gramma- tice logiceve potest abesse, transmissis, et sententiae concidantur et argumenta- tio contrahatur. Unde dicendi ista praegnantia non solum in singulis relationibus notionibusque cernitur, sed etiam in integris sententiis senteptiarumque. seriebus. Quorum triim generum exempla sunt, primum: lo. 5, 36 Exw ınv uagrvolar ucello.roü Imavyov [quod quum Kuınorr. cum interpretibus sensum et significationem confundenitibus dietum opinatus sit pro uellw ıns zod ’Imevvor, debebat idem ad locum quoque. Mt. 5, 20 (ubi 7; dizaıgadem iubetur veoı00evaası “nitloy Toy pagıoalav) notare]; deinde: lo. 8, 58 zoiv "Aßonau yedkodaı, &yo sluı (ubi in duratione, quae praesentis est, inclusam haberi notionem imperfecti, eram qui nunc sum, recte iam apud KuvınogrLıum et inde in Scholis est monitum); eodem pertinent Le. 11, 7 (eivaı eis »olınv) cl. Mc. 2, 1 (eivaı eis oixov) 5, 84 13, 3 Act. 2 22 27 Io. 9, 7 all. aliena sunt (utpote aliter tan- tummodo cogitata) Mt. 2, 23 4, 13 (xaryxnaev [transposuit habitationem] eis) Le. 1,20 Ig: 1, 18 all.; denique: Io. 12, 27 (rl einw; narep oWoov we; aAlc "dia Tovrg n490v! [Non igitur hoc, id potius dieam:] zrarep dosacoy oov T6 övoua!) et Iac. 2, 19 (credis Deum unum existere; egregie! fat] zo) a damuo- yıc NWOTEVOVOL x0ı Yolocovaı! [quod contra te sufficiet!] Ielsıs BE yrüva; 12 at fortasse alia etiam voles exempla? ea etiam in promtu sunt ct). | lam quidem et haec brevitas et ista abundantia tam late patent et in tot abeunt partes diversissimas (quod quale sit optime intelligetur e Wınzrı hac de re disputatioribus in Grammat.N. T. I, p.196 qq. I, p. 181 sqq.), ut grammatico- rum brevi manu scriptis limitibus ne paululum quidem apte et tuto queant conti- neri; id vero singulatim pertractare non est huius loci. At hoc annotandum nostrae disputationis corollarium, in disceptauda formarum permutatione aliter ampliores, aliter vero arctiores esse aestimandas, quum haud raro fiat ut hae illis sint in- clusae. Ita 27 (quamquam plenam aequationem vel discrimen casus additi vetat) dietum esse potest pro eis (3 pro 5 et quod inde auctum est bN), drzö pro Un6 et e0@ c. genit. (Act. 11, 19 Io. 13, 3 cl.,8, 42 16, 27), dı“ c. accus. pro dı@ c. genit” (ut lo. 6, 57 qui fidem habet Inoezauı di. Zu [propter, definitius: per me] asus Lu dic Töv naıkpa* cl. 5, 26), zolvev pro zarexglveıv (Io. 12, 47), »oloıs pro xoluerı (ubi noli obtendere Io. 9, 39), dızawoguvn pro dızaıw- parı (Mt. 3, 15), nveüua &yıoy pro nvevuarı et ayıoıyros et ayıoovyns (quas voces noli v. c. cum Tnuozvekıo ad Rom. 1, 4 synonymas opinari), praesens pro uturo et simil, (qua in re videmur nobis consentientem habere Wıngrum Studd.

.

-

a Er IN NOYUM TESTAMENTUM. . QUALIT MS.

exegett. I, p. 42); haud vero unquam vicissim: quamquam enim finitius cogites .

et velis, tamen haud raro minus finite eloqueris, negligentior modo, modo impe- ritior; quod vero finitius est expressum, debet etiam finitius cogitatum existimari, neque quaeri ab interprete, quid et quale cogitari potuerit, sed cogitatum revera sit.

Quomodo autem inclinationum, quas interpres in hisce formis admittat, ratio - sit reddenda, haec docebunt exempla. Io. 15, 6 2av un us welvn, EBindn Ko xol avvayovoı ri. ubi (quemadmodum Jac. 1, 11 24 all.) aoristus, pro quo praesens futurumve exspectaveris, est rem gerendam tamquam iam gestam ac praesentem concipientis. Difficilior panlulum ratio est loci Io. 14, 7 ubi Chri- . stus discipulis: ed &yvoxeırd ue, zul zdv notega uov Eyvoxeıte &v' za ineguu YıyWoxste avıöy xal Ewpaxare avrov" maleque intellectus (Jeifov yuiv, ait Philippus, 169 narepa zul gopxei nuiv!) addit (v. 9): 6 Ewoaxus uk EWoaxE zov nereon! Quae verba, ubi nec cum TaoLuckıo merum dogmaticum agere,

nec cum KuinoRLIo („MoxX accuratius cognoscetis et oculis quasi vedebitis*),,

cum Luvıckto („ihr könnet den Vater jetzt erkennen“, „ja ihr habt ihn in mir gleichsam gesehen und sehet ihn noch‘) et cum Rosenm. Scholiis („ut jam nunc 'cognoscere pot.estis“, „ita intueri eum potuistis‘)) linguae leges violare placuerit,; explicari debent: nondum intellexistis; verum abhinc intelligitis atque vidistis iam i. e. intelligetis quippe iam .conspicati atque ita intelligendi faculta- ' tem nacti. Quod denique docent d passim haberi pro yao (ut Iac, 2, 15), subest hoc, quod oppositio sententiarum non semper plena est et pressa, sed haud raro in appositionem vergit, unde in orationis disputationisque continua- tione prae reliquis ista voculae ratio comparet.

Ceterum quam recte hasce res er animo principaliter hauriendas nega- rimus, intelligitur v. c. inde, quod praeverbiis ii etiam additi deprehenduntur casus, quos haudquaduam exspectaveris, ut (quae exempla sunt Wınkrı de

praeverbiorum hebr. vera aestimatione praecipientis in Studd. exegett. I], p. 49.

. mot.) inter homines esse, nach einem gehen et simil.

Jam quum praeter communes loquendi formas habeantur etiam, quae singularum linguarum sint propria, diligenter explorandum cau- teque distinguendum est cuiusque linguae ingedium, suspensum a populi ingenio, historia, coelo.. Qua in re, quum sermo nostrorum hominum graecus adscitum demum sit involucrum hebraici idiomatis nativi ideoque purus neque exspectari neque aestimari- Queat; : qaum porro nostri ex vitae communis usu hauserint transtulerintque graeca sua, ideoque non tam ex ingenio dialecti antiquioris puriorisque quam serioris potius, quae xoıvr) dieitur, sint intelligendi ac iudicandi; 'quum denique haec ipsa dialectus negligentid vitae communis inclinet ad idiomatis orientalis liberiorem naturam ac fere licentiam: redit res ad

Semiticarum linguarum analogiam rite et indagandam explicandamque, et applicandam. Est autem singulare harum linguarum. ingenium in simplicitate situm .ea, ut partim sensorum cogitato- rumque series, quemadmedum animo suboriuntur, plerumque etiam (repudiatä aeque transpositione atque ratiocinationis accuratiore et artificiosiore connexione) proferantur, partim ipsa verba, quae illorum involucra comparent, corporea magis, symbolica et poetica sint. Inde prima sermonis sacri simplicitas dictionis dicenda- erit poetico symbolicoque -colore ac stilo conspicuae ita, ut externe magis habeat atque ad sensus afficiendos accommodatius quam ad intellectus ratio- cinationisque legem. Altera erit copulationis vocabulorum, ubi mo- mentum facit partim sentiendi vigor, qui quae variorum sunt tempo- rum et moderum, haud recusat componere, partim ex illo igore tamquam fonte suo oriunda loguendi paupertas, quae sententiis con- iunctionum verbique modorum ope in varias partes, formas ac rationes multipliciter flectendis ac vertendis impar, iuxta ponere amat .quae

sibi subiungenda erant ac subordinanda. Accedit. dezigue simplicitas

x \

-

%

INTERPRET 4ATIONIS NOTITIA COMMENTARH 8

| ‚Jormationis vocabulorum, ab omni guippe concretione ac compositione, ' praeverbiorum singulatim, alienae, simplicis derivationis limitibus se continentis. "

Ex’ postremo hoc genere hoc flaxit, quod Hellenistis frequentantur verba simplicia pro compositis. Ita xolveıv et quae inde oriuntur pro za&raxolvev ct, yıyworeıy pro 2Znıyıyaoxreıy (noscere pro cognoscoendo agmoscendove)) et sim. . quod tamen cavendum ne temere (ut in loca Mt. 7, 1:23 al.) extendas. Vicissim non quidem composita haberi pro simplicibus concedendum, at prudenter religio- seque abstinendum ab omni compositionis, -singulatim praeverbiorum, premendi tor- quendique artificio, quum non solum cogitari possit sed revera etiam cogitetur, quammaxime varia harum rerum relatio. Ita, ut his exemplis utar, in &rınreiv praeverbium referri potest sive ad {nznoıv, intente quaerere (ut Act. 12, 19)

- et adhuc i. e. demum quaerere (Hebr. 11, 14), sive ad (nroüvre, ad se quae-

. rere (ut Rom. 11,7), sive denique ad (ntovueva, inquirere in res et insuper quid quaerere (Mt. 12,39 16,4); in mag«laupßavsıy vero propter maiorem praeverbii*) ambitum-uberior adlnc est referendi facultas, ut 1 Cor. 15, 1 eüny-: gehaduny 6 xal mapeloßere, (ame ad vos) admisistis, 15,3 11,23 nagedwxe

x naopeiaßor, accepi, didici [ubi &rö rov xupkov latius patet, «a Domino (sive mediate id factum fuerit sive immediate), et quamquam per se posset ita adstringi ut sit idem quod rn ag6 xunlbv, non sufficit tamen huius finitionis causa haec, quod Paulus nonnisi arox«Avıyews ’Inoov Xgrorov sua derivet: id enim ad mere historica eaque singula Paulum vix translatum voluisse, docere poterit locus 15,1 qq. quem illius arroxeAvuıpews appellatione (wy9n xauof v.8) finit]. Quod autenı Semitae coniugationibus suis magnam partem compensant, quae apud occidentales verborum compositionibus efäciuntur, id qui opinantur Hellenistas quoque ita esse imitatos, ut verba activa causative pro Hiphil, passiva pro Hophal usurparint: refutantur et rei naturä [quasi apud Hebr. Kal promiscue locari queat pro Hiphil!] et idoneorum exemplorum ni Wınerı Grammat. I, 105 sqq. 1, 8 sq.] defectione. Quae fortasse speciem habere dixeris Iesu ad Paulum (Act. 26, 16) verba: üysmv co neogeiplouoder ae Unnoetnv xol uagtuoa wv re eideg © TE Ö6YPFnCoMLEaL quamguam is sensus insit: eorum quae et vidistt et videbis (me tibi monstrante), hoc tamen, usu quoque bene graeco, significant: et eorum, in quibus tibi videbor = conspiciendum ‚me praebebo, 'et eorum quae iam vidisti = in quibus me tibi conspiciendum iam praebui.

‘Quod medium genus attinet, prioris usus a nobis significati exem- plum est Io. 13, 4 sqq. 2yslperaı (Jesus) 2x Tod delnvov zul ıldncı Ta luarıa zul Außor Akvuor dıefocev kavıov‘ elıa Baillcı Vdwe.. xal nofarto vinzuv... Eoyeraı owv... anexol9n Tl. Cui quem addidimus morem, coordinandi quae.erant subordinanda, varıum admodum pro varia senten- tiarum ratione ac relatione, haecce illustrent. Ita Petrus e Christo (Mt. 18, 21) quaerens: T00Gxı5 auagınosı eis Zul 6 Adelpos uov zal Ay76w -avıy; nonnisi hoc vlt: zooaxıs &ynow ; quoties condonare debebo ? datä nempe con- donandi opportunitate ab altero &is Zu& &ueprnoevr. Ita Christus ipse, cur pa* rabolis doceat interrogatus (Mt. 13, 11), causam hanc dicturus quod apertiori ra- tioni impares-sint: öz4 Univ, inquit, dedorue yyavaı Te uvormga Tys Baoıl. T.

. ovo. Zxelvoıs d& ou dEdoraı. Eodem modo aestimanda et yapıs TO JeB ‚a Panlo (Rom. 6, 17) dieta örı Are dovlos Tüs auegilas, Unnrovante dR Ex xagdtas 1A, et Jesu precatio (Mt.11,25): E5ouoloyovuaı 001, TraTEQ , örı Ank-

X0UYas Tavra and 00ogwv xl ovverwy Aut anexaluypas avıa vonlos

[ubi audiendus CunyYsostomus : 00 tolvuy dıa ToVTO (19 anorgvgijvar and 00par) ,

zatgeı, GAR” dt, & 00pol oüx Eyvwany, Eyvwoav ovroı]. Prope abest enarratio-

nis historicae ambiguitas haec, ut quae variis temporibus gesta .sunt, componantur

“sine diserta illius discriminis notatione; unde est, quod v. c. tempus historicum pro plusquamperfecto locatum habetur Jo. 12,14 (2xaJı0ev [antea] = consederat) .

: 18 (dryvrnoev Ötı 7xovoav obviam iverantct) 18,24 (ankoteılev = miserat:

causae enim Jesu unam tantum cognitionem, eamque apud Caiapham, quemad-

modum tria priora evangelia, ita etiam loannem narrare voluisse, docent v. 15

[ubi ailn zov Koyısgews nequit esse nisi Caiaphae v. 14] et 25 [ubi ipsis verbis

[2

*) Quod novavit SchuLrtusssius [Theol. Nachrichten 1827 p. 35 sqq.] rap& in NRDRNOgEVEOdEL, napayeıy sim. valere [etiam apud graecos?] einher, daher, herbei, iuvat tetigisse, quo discas a nimia confidentia tibi cavere. '

9 IN NOVUM TESTAMENTUM. 'AUALITA.

nv d2 Zlumv Ilfrgos Eotoc zu) Jepuaıwöusvos ad v. 18 narrator rediens aperte

-satis loci unitatem expressit], quam nostram sententiam [apıd Wıngrum in Diar. erit. II, 361 sq.] gaudemus amplexatum quoque Luickıum) Mt. 14, 3 (vinzerat) 26, 48 (dederat) el. Ex eodem denique fonte fluxit, quod articul, quibus ex linguae graecae lege accuratius definiendae referendaeque fuissent notiones, trans- missi sunt ibi potissimum, ubi sive e loci nexu, sive e rei natura dicendive more satis - expeditus erat verborum sensus. Ita v. c. Lc. 16, 10 (0 zıazös &v Zlayloıy zo 2x nollo zuorös orıy [ubi &v 2iay. ad sgq. ita referre: si quis fidus est, fidem servat in minimo aeque atque in magno, et contortum foret et ab altera commatis parte alienum] 6 2v &iarlarp adıxzos zal Ev nollo Adıxös Zorı) et Eph. 6, 5 (ünaxovsze Tois zvoploıs xara oapxe« [ubi quum diserte iu- beantur obedire (xaza nvsüue) Ex ıwuyns, uer’ eüvolds, dovlsvorzes ws 1 xvolm zul 00x avödpwnorg, apparet sensum esse quem |. p. Col. 3, 22 verbis Tois zara Oagpx« xzuploıs expressit). Agnovit pluribusque exemplis probavit Wınkaus in Gramm. 11, 45.. „es finden sich.. unverdächtige Ausnahmen, wo ein (aus Nomen mit Praepos. bestehender) Zusatz, der mit dem Subst. im Grunde nur einen Hauptbegriff bildet, blos durch die Stimme an das vorherge- hende Hauptwort anzuschliessen ist, das grammatische Bindungsmittel (der Art.) aber fehlt‘, cui etiam subscribimus addenti: „doch muss man vor - sichtig in der Bezeichnung solcher Stellen sein und wird manche, die hierher zu gehören scheinen, bei genauerer Ansicht anders finden.

Ei denique simplicitatis generi, quod primum supra fecimus, qualia potissimum attribuamus, haecc®@habeto: Mt. 5,22 (£voyos Zora, 0 Opyılousvos to adelgo, TH zolaeı- ös d’ Av elnn baxa, ro ouvedglp‘ ds d’ Av elnn uwgE, 1) yeeyvn ToU rugög) 25 29 sq. (e} 6 Opdaluos aov 6 dekiös axardalilleı 0E, Eele aurov ı)) 39 43 (sn eruuognte on nornoß, AR östıs ae danlaeı Ent ıyv dekıay.. orofıyor za nv allıy Tl) 6, 3 sq. 6 17 sq. (vnorevar aleııyal GoVv ımy zegainv.. Iva un gavis.. vnötsvwv ı)) al. Hoc genus quum per totum NTum frequen- tetur atque ab abusu etiam dogmatico haud prorsus alienum sit (ut 2 lo. 10 sq. xetoeıw un Afyere aliter docenti, alioquin xoıwwvourres Tois Eoyoıs aUrod T. 7ovnoois), videbatur singulatim eo magis appellandum, quo singularius est'atque a communi translationum more recedens, quoque maiorem interpreti iniungit dili- gentiam ac cautionem translationes non solum indagandi sed etiam ad sincerum suum sensum revocandi. Ita autem videtur differre, quod apud Semitas tropi et translationes non tam vocabulorum (formae) quam ipsarum sen-

‚tentiarum (materiae) sunt.

Semiticam hoc sermonis sacri ingenium, quod interpretibus ac dögmaticis penitus insinuare hoc potissimum tempore operae pretium foret, sponte nos traducit ad alterum idque historicum explicationis momentum ac praesidium. \

Historia nempe aetatis apostolicae, cuius impeditam dudum _ varij diversique generis opinionibus ac coniecturis intelligentiam atque aestimationem nostrae aetati supra congratulabamur pleniorem ac ve- riorem, Zripartite singulatim videtur explicationem sacram saluberrime moderari et posse et debere. Quod enim haec nostra aetas huma- nius cogitare consuevit Apostolorum rerum et gerendi et exponendi: rationem ac provinciam, didicitque hac via singulorum distinguere in- genia in summa afflatus unitate varie tamen conformata ac confor- mantia: eius is faciendus est usus, ut praeter rotionum locorumque parallelismum rectius imprimis aestimelur dictionis sacrae et ingenium et argumentum. | | Ä

Ac primum quidem in ingenio dictionis sacrac verius aestimando nitendum est hoc fundamento, scriptores sacros non quidem de schola sed de pl&be homines, verum eos fuisse qui non fervore solun? orientalis coeli, sed sacro etiam pietatis afflatu inca- . Auerint. Unde dupler cavenda opinio: partim ne philosophice omnia exigas, imo accipias populariter vitaeque communis usui convenienter; partim ne e vulgaribus tritisque linguae thesauris omnia derivare velis ac limitare. Quorum quidem praeceptorum prius quum late pateat

. INTERPRETATIONIS NOTITIA CONMENTARII 10. eiusgue admodum proclivem temere extendendi abusum optime arceat alterius religiosa observatio: hoc sufficiat paucis illustrasse. Religione 'nimirum intimo animo calentibus &ppnra« xal aAdAnre quemadmo- dum sentire, ita haud raro concessum etiam est eloqui. To. yag rvevua £pevva xal a BaIn Toü Jeoü! Ac ibi quidem nostre tempore vix cuiguam dubium est, quantopere deliquerit nocueritque

historica, quae iactabatur, interpretatio . omnia e temporum opinioni- bus ac commentis ita collustrans, ut praestantissima ac saluberrima Domini Apostolorumque eflata, divinissima quaeque evangelii lumina in vanas. diffluerent epinionnm commentorumque umbras. Unde nec prorsus errarunt nec male.meruerunt, qui in SSae explicatore, histori- cam sive grammaticam historicam interpretationem non sufficere cum b. Sraumuıno Keını impugnatore*) rati, prae reliquis flagitarent piam affectionem divinique spiritus participationem,, quae divina quemad- modum sentire, ita etiam explicare valeret: in hoc uno lapsi, quod partim hane pietatem non tam novum ac singulare interpretandi prae- sidium quam ex Aisioricorum numero esse, non videbant, partim vero a genuino usu non distinguebant rerum historicarum abusum.